go2armenia

Armenia - zdjęcia z Erewania

2008-03-22T20:39:00.006+01:00

Centralny plac Erewania w nocy...

...i w dzień.

ARMENIA: Przy stole z tamadą

2007-07-24T20:33:00.000+02:00

Armenia była podobno jedyną republiką w ZSRR, w której nigdy nie było izb wytrzeźwień.
Z dwóch powodów. Po pierwsze – kiedy pijany leży na ulicy na przykład w Moskwie, to leży, aż go zabierze milicja, natomiast w Erewaniu nie poleży, bo pierwszy przechodzący go podniesie, odwiezie do domu, przygarnie, zatroszczy się…

Drugi powód jest jeszcze ważniejszy - Ormianie nie piją. Ormianie piją i jedzą, piją i rozmawiają, piją i śpiewają, piją i tańczą, a wreszcie piją i wznoszą toasty.
Dlatego mało kto zdąży się upić. Ja – z wielki wstydem przyznaję - zdążyłem, ale wcześniej przekonałem się jak pięknie piją Ormianie. W porównaniu z nimi, Polacy kiedy siadają za stołem, są w swoich obyczajach byle jacy i banalni. Wszystkie nasze wezwania do pijackiego czynu typu „Chluśniem, bo uśniem” czy „No to siup w ten głupi dziub”, to głupie gadanie, które w Armenii niczego nie znaczy.
U Ormian podnoszenie kieliszka to obrządek, rytuał, który nie ma nas przybliżyć do szybkiego podniesienia poziomu alkoholu we krwi, ale do wyrażenia szacunku, przyjaźni, miłości, radości ze spotkania, pięknych życzeń na przyszłość…
Tylko po to aby poznać sztukę wznoszenia toastów warto pojechać do Armenii.

Przede wszystkim wygłaszanie toastów jest funkcją, która gospodarz powierza komuś dla kogo ma szczególny szacunek. Tak wyznaczona osoba, nazywaną tu tamada staje się mistrzem ceremonii. Bez tamady w Armenii nie ma picia. Tamada sam wznosi toasty, udziela głosu innym, pilnuje tempa picia, dba o to jaki alkohol i kiedy pojawia się na stole.
Tamada ma także władzę decyzji, że w danym momencie odstawiamy szkło i zabieramy się za szaszłyk, gotowaną baraninę, gołąbki w liściach z winogron…
Albo, że właśnie teraz wstajemy i tańczymy.
Albo śpiewamy…

Dzięki instytucji tamady, Ormianie choć wcale nie piją mniej niż Rosjanie czy Ukraińcy, nie upijają się na sowiecki sposób. I dlatego nie potrzebują izb wytrzeźwień.
Ormianie nie piją, aby się upić. Dla nich ważny jest sam proces picia, nie jego efekt.

Simon - ojciec naszego przyjaciela Armena, wybrał tamadą, swojego od 50 lat przyjaciela - Emila. A Emil jest mistrzem toastów.
Kiedy zaczął od wzniesienia kieliszków za nasze spotkanie mówił o tym jak podobna jest historia Polaków i Ormian, mówił o Quo Vadis Sienkiewicza, mówił o polskich bokserach z lat 60-tych i 70 tych o jego bliskich rozrzuconych po świecie, o ludziach którzy są mu bliscy a znają Polskę, albo byli w Polsce... I te wszystkie wątki w jakiś przecudowny sposób połączył naszym spotkaniem w domu Simona w Zwartnoc pod Erewaniem.
Jeśli czegoś żałuję z Armenii, to tylko tego, że przy tym stole nie robiłem notatek, nie spisywałem toastów wznoszonych przez Emila, Simona, Armena… Każdy był perełką oratorską, godną zapisania.

Wygłoszony toast nie jest sygnałem do wypicia. Zanim wódka winogronowa wleje się do gardła, trzeba spełnić prawo drugiego toastu, czyli uzupełnienia wzniesionego toastu o swoją równie kwiecistą i równie długą orację.

Jest też zasada wzajemności. Po toaście wzniesionym przez gospodarzy, tamada dyskretnie zasugeruje gościom, ze teraz kolej na ich opowieść.

Nie wolno wznosić toastów za cokolwiek. Przykładowo, polskie pijackie „coby się nam dzieci głupie nie rodziły” byłoby w Armenii grubym nietaktem. Toast musi być konkretnie zaadresowany, musi wyrażać konkretną intencję, konkretną osobę albo sytuację. Choć i tu można się pomylić.
Nasz toast za żonę Armena spotkał się z taktownym acz stanowczym odporem Emila – tamady. Otóż, za młodą kobietę-mężatkę się toastów nie wznosi. Można, wręcz należy, wymienić jej imię pijąc za jej męża, pijąc za rodzinę, pijąc za dzieci.
Ale za nią samą – nie. Bo taki toast jest jakby zalecaniem się, jakby zamachem na świętość żony przyjaciela czy kolegi.

Z bardzo trudnego ormiańskiego języka nauczyłem się tylko jednego słowa: anusz, co znaczy mniej więcej tyle co nasze „na zdrowie” (niech nam pójdzie na zdrowie). Ale anusz mówimy dopiero po wyczerpaniu rytuału toastowego, po stuknięciu się ze wszystkimi siedzącymi przy stole i po dopiero wypiciu kieliszka.

„Niech dobry Bóg, który stworzył tę winorośl, z której zrobiliśmy tę wódkę, który sprawił że słońce ogrzewało jej liście, który zesłał deszcz, żeby rosło i dojrzewało, który zesłał wiatr żeby nas chłodził kiedy ciężko pracowaliśmy zrywając winogrona, żeby sprawił abyśmy jeszcze kiedyś mogli zobaczyć Armenię, żebyśmy mogli brać kolejne lekcje w trudnej sztuce ormiańskich toastów. Anusz.”
Nasz tekst o ormiańskich zwyczajach toastowych został opublikowany na stronach turystycznych portalu gazeta.pl.

"ARMENIA. Kamienie silniejsze niż człowiek" - fantastyczny album fotograficzny

2007-07-13T21:24:00.000+02:00

W zasadzie nie da się opisać albumu fotograficznego, nawet udostępniając kilka zdjęć w internetowej jakości. Ten album „ARMENIA – Kamienie silniejsze niż człowiek” przygotowany przez księdza Stanisława Pinderę jest po prostu fantastyczny.
Każdy komu Armenia jest jakkolwiek bliska sercu powinien go mieć.
Kosztuje ponad prawie 80 złotych (ja kupiłem w merlinie za 75,0), ale na stronie promocyjnej albumu można go zamówić za 65 złotych. Warto.

Oto fragment "od autora" ks. Pindery:
"Album niniejszy przywołuje wielkie emocje i pytanie jakie się cisnęło na usta, kiedy po raz pierwszy moje stopy dotknęły armeńskiej ziemi – jakaż ta Armenia jest? Nie przypuszczałem nawet wtedy, że czekają mnie kolejne powroty i wiele spotkań z zamierzchłą przeszłością. To tam dowiedziałem się, że Erewań założono kilkadziesiąt lat przed Rzymem, że to pierwszy chrześcijański kraj na świecie, że ormiańscy mnisi pierwsi przełożyli Biblię, że w obronie chrześcijaństwa Ormianie stoczyli wojnę z Persją w V wieku… […]

W roku 2001 Ormianie obchodzili 1700-lecie przyjęcia chrześcijaństwa. To najstarszy chrześcijański kraj na świecie. 1600 lat temu powstał alfabet ormiański, stworzony przez Masztoca. Słowo pisane i religia służyły zachowaniu narodowej tożsamości. Było to niezwykle potrzebne dla tego kraju, który przelał w swojej obronie tyle krwi, broniąc się przed najeźdźcami. To cud prawdziwy, że ten naród jeszcze żyje…

Pozostaje we mnie niezapomniane wrażenie ze spotkań z ludźmi, których miałem szczęście spotkać na drogach mojego pielgrzymowania z aparatem w ręku, pozostaje wspomnienie urzekającego piękna. Tak, Armenia to piękny kraj chociaż na ogół mało znany. Ale gdy choć trochę pozna się jego piękno, historię, to pewnie tak jak w moim przypadku kusić zacznie swoimi tajemnicami i nakłaniać do zobaczenia na własne oczy tego miejsca, skąd potomkowie Noego, ocalawszy z wód potopu, rozeszli się po całym świecie. Jeśli tym albumem udało mi się wzbudzić głębszą refleksję nad tym krajem, który jest rówieśnikiem najstarszych cywilizacji świata – to włożony trud sowicie się opłacił. […]"
Ks. Stanisław Pindera

I jeszcze kawałeczek słowa wstępnego, napisanego przez kardynała Grocholewskiego:
"Niech ten album – ukazujący piękno natury i bogactwo wartości duchowych Armenii – będzie wyrazem podziwu dla tego niezwykłego kraju, o którym pisał poeta Hovhannes Tumanyan „lecz ciągle żyjesz, mimo ran wyprostowana, mądra, zamyślona i smutna, ze swoim Bogiem”…
Kardynał Zenon Grocholewski

Zdjęcia pochodzą ze strony promocyjnej albumu: www.armenia-album.pl

Armenia - zdjęcia z Garni

2007-07-10T00:23:00.000+02:00

Armenia – przeczytaj zanim pojedziesz

2007-07-06T23:46:00.000+02:00

Literatura na temat Armenii jest dość uboga, szczególnie w języku polskim. Udało nam się znaleźć tylko jeden w miarę aktualny przewodnik po polsku.

Nieco lepszy, bo aktualniejszy i podający odrobinę więcej informacji jest przewodnik Lonely Planet po angielsku.

Jeśli zaś chce się po Armenii chodzić warto przeczytać tę książeczkę (po angielsku), którą widać na zdjęciu poniżej.

Kupiliśmy ją już w Erewaniu (bardzo kompetentna informacja turystyczna tuż przy placu Republiki w Erewaniu - polecamy). Nie wiem czy jest dostępna w Polsce.
Jedyna wada tej publikacji jest taka, że omawiając trasę na Aragac, pisze tylko o wejściu na południowy (najłatwiejszy) wierzchołek.
Więcej informacji można znaleźć oczywiście w internecie. Polecamy szczególnie relację z podróży z 2005 roku (link obok w naszej linkowni), której autor przysłał nam własnoręczny schemat Aragac.
Wielkie dzięki!
Armenia ze wszystkich stron jest też fantastycznie opisana na tej angielskojęzycznej stronie o tym kraju.

Ararat - święta góra Ormian

2007-07-03T22:26:00.001+02:00

Pierwsza księga Starego Testamentu wymienia zbocza góry Ararat jako to miejsce, gdzie po potopie osiadła arka Noego: „W końcu arka osiadła na górach Ararat“ (Rdz 8, 4).
Święta góra Ormian jest widoczna niemal z każdego miejsca w Erewaniu i w okolicach.
Tu sfotografowaliśmy ją sprzed wejścia na teren ruin w Zwartnoc.

Jezioro Sewan – morze Armenii

2007-07-03T21:40:00.000+02:00

Choć często Ormianie swoim największym jeziorem nazywają Wan, a najwyższą górą Ararat (i jezioro, i góra dziś na terytorium Turcji) to są bardzo dumni z jeziora Sewan, zajmującego 4% powierzchni współczesnej Armenii.

Mapa Armenii pochodzi z przewodnika „Adventure Armenia”.

Sewan, do którego wpływa 28 rzek, a wypływa tylko jedna (Hrazdan) jest w istocie bardzo malowniczym miejscem.

Zajmuje powierzchnię 940 kilometrów kwadratowych, a jego najbardziej oddalone krańce dzieli aż 80 kilometrów, jest jednym z największych „alpejskich” jezior na świecie
W latach 50-tych po zbudowaniu hydroelektrowni poziom jeziora obniżył się o prawie 20 metrów.
Szczęśliwie inne sowieckie plany zmierzające do dalszego obniżania poziomu wód (i powierzchni) Sewanu nie doczekały się realizacji. Niepodległa Armenia oczywiście ani myśli do nich wracać.

Nad półwyspem, który przed budową elektrowni i obniżeniem lustra wody był wyspą, góruje monastyr Sewanawank. Według legendy byli tu przez katolikosa wysyłani kapłani, aby odpokutować swoje ziemskie grzechy. Legenda milczy o jaki grzechy chodziło.

Leżący u stóp monastyru półwysep to prawdziwa riwiera Armenii. Bez przerwą ciągną tu turyści i wycieczki szkolne. Nic dziwnego, że nie brakuje stoisk z pamiątkami i zespołów wokalnych, jak ten ze zdjęcia. Co ciekawe przechodzący obok podchwytywali śpiewaną przez trubadurów piosenkę.

Nad leżącym na wysokości 1897 metrów n.p.m. jeziorem Sewan jest naturalnie dość chłodno (mimo pięknej pogody). Pewnie dlatego tylko Armen - rodowity Ormianin zdecydował się na kąpiel w wodach Sewanu.
My marzliśmy od samego patrzenia…

Armenia: jak tam dojechać

2007-07-02T22:34:00.001+02:00

Wbrew pozorom nie jest to ani specjalnie trudne, ani też bardzo drogie.
Nie ma wprawdzie bezpośredniego lotu z Warszawy do Erewania, ale są trzy dogodne połączenia: Lufthansą przez Monachium, Austrian (przez Wiedeń) i CSA przez Pragę.
Austrian Airlines nawet w swoich reklamach chwali się lotami do Armenii.
W naszym przypadku (początek czerwca 2007) najkorzystniejsze było połączenie niemieckimi liniami lotniczymi za 1.200 złotych od osoby. Nasi znajomi, którzy lecieli kilka dni później „austriakiem”, zapłacili kilkadziesiąt złotych drożej, a połączenie przez Pragę było dostępne za niecałe 1.400 złotych.
Można także lecieć przez Kijów (LOT lub AeroSvit Airlines) a stamtąd Armavia (ormiańskie linie) lub Donbasair oraz przez Moskwę (LOT lub Aeroflot) a stamtąd Aeroflot lub Armavia.
Każdy z tych wariantów był jednak znacznie droższy (od 2.000 złotych), no i z Kijowa (i z Moskwy) leci się jakiem lub tupolewem.
Jakikolwiek wariant by się jednak nie wybrało do Erewania i tak przyleci się w środku nocy, bo – jak nam mówiono – z powodu remontu lotniska (większe i ładniejsze od Okęcia) większość rejsów jest przyjmowana właśnie nocą.
Nocą startują też rejsy powrotne.
Nie ćwiczyliśmy wariantu lądowego, ale jest oczywiście możliwy. Znajomi Ormianie powiedzieli nam, że jadąc z Polski autem najlepiej dojechać do Odessy, a tam wsiąść na prom do Gruzji (3 doby, 400 dolarów za samochód).

Wiza i podatek wyjazdowy
Do wjazdu na terytorium Armenii potrzebna jest wiza. Można ją dostać w ambasadzie Armenii w Warszawie (ul. Waszkowskiego 11, tel. 22 840 86 20, e-mail: main@embarmenia.it.pl) lub na granicy.
Wbrew informacjom podawanym przez wiele portali turystycznych wiza nie kosztuje 50 dolarów, ale już tylko 30 (potaniało).
Ormiańscy pogranicznicy sprawdzają też czy nasz paszport jest ważny na co najmniej 6 miesięcy od daty wjazdu.
Na lotnisku w Erewaniu trzeba odstać w kolejce po wizę 15-20 minut, ewentualnie przejść się samodzielnie do kantoru, bo jeśli pogranicznik akurat nie ma reszty, nie ma zamiaru się tym przejmować i „deleguje” problem na petenta.
Pewną osobliwością Armenii, coraz rzadziej spotykaną gdzie indziej, jest konieczność opłacenia (przy wylocie z tego kraju) tak zwanego podatku wyjazdowego w kwocie 10 tysięcy dram (ok. 40 dolarów).

Rada: warto o zapłaceniu tego podatku pamiętać jak tylko przyjedziemy na lotnisko, bo punkt poboru znajduje się oczywiście całkiem gdzie indziej niż stanowiska odprawy biletowej.

Rada #2: przy odprawie paszportowej (zarówno przy wjeździe jak i wyjeździe) lepiej nie popisywać się znajomością języka rosyjskiego, ponieważ „niemowy” są odprawiane bardzo szybko, natomiast „mówiący” otrzymają serię pytań o powód podróży, adres w Armenii, kwotę posiadanych pieniędzy, itd. Szkoda czasu…

A bez tego kwitka za 10 tysięcy dram nie da się wyjechać z Armenii:

Wejście na Aragac

2007-06-29T22:51:00.000+02:00

Droga znad jeziora Kari Lich na południowy wierzchołek Aragac jest banalnie łatwa. Każdy nawet nie wprawiony górski łazik powinien ją pokonać w ok. 2 godziny. Nasz kolega Mesrop z obserwatorium kosmicznego znad Kari Lich opowiadał, że kiedy razem z innymi pracownikami obserwatorium wchodzili na Aragac na wyścigi, zrobili to w trzy kwadranse!
My nie szliśmy na wyścigi, a przede wszystkim szliśmy po rozmiękającym śniegu, w który zapadaliśmy się bez przerwy, co bardzo utrudniało drogę. Dlatego byliśmy na Aragacu po 2,5 godzinach.
Najprostsza droga na południowy szczyt Aragacu prowadzi prawym brzegiem jeziora, a potem trzeba po prostu kierować się (nieco w lewo) na najwyższy widoczny szczyt.
My chcąc jak najmniej iść po śniegu, a jak najwięcej po kamieniach, szliśmy dłuższą drogą - bardziej w prawo od jeziora i bliżej grani.

Na tym zdjęciu zrobionym z obserwatorium, wyraźnie widać południowy szczyt oraz na lewo od niego za siodełkiem przełęczy - zachodni szczyt Aragac.
Tak czy inaczej ¾ trasy prowadzi szeroką jak okiem sięgnął halą, na której podobno latem pasą się tysiące owiec. Hala leciutko wspina się pod górę, ale i tak stopniem trudności przypomina drogę na … Kalatówki.
Dopiero ostatni fragment przed samym szczytem robi się stromy, ale nadal nie stawia wchodzącym jakichkolwiek trudności technicznych.

Aragac - południowy wierzchołek

2007-06-21T23:07:00.001+02:00

Wejscie na szczyt najwyższej góry Armenii - Aragac (4090 m.n.p.m) było głównym celem naszej wyprawy. Cel udało się osiągnąć częściowo: weszliśmy na najniższy z czterech - południowy szczyt Aragac (3879 m.n.p.m.).

Iść na szczyt północny nie dało się w żaden sposób - zima trwała w najlepsze i cały krater Aragac wciąż zasypany był sniegiem. Nie moglimy nawet podejść do krawędzi krateru, bo nie wiadomo było gdzie kończy się twardy grunt, a zaczyna śniegowe osuwisko. Rok wcześniej ormiańscy alpiniści nie zwrócili na to uwagi i zjechali razem ze śniegiem 200 metrów w dół. Na szczęście nie było żadnych strat...
Zasadniczo na północny wierzchołek można dojść latem (lipiec-sierpień), kiedy stopnieje większość śniegu w kraterze (bo na wierzchołkach leży zawsze).
Czasem da się to zrobić i w czerwcu, i we wrześniu.
Nasz pech polegał na tym, że zima 2006/2007 była na Aragac bardzo surowa, spadło mnóstwo śniegu i w połowie czerwca nadal było go pełno.

Cóż... Kiedyś dojedziemy i na północny wierzchołek.
A wygląda on wygląda tak:

Oba zdjęcia pochodzą stąd.